Thứ Năm, ngày 15 tháng 8 năm 2013

Đánh thức tiềm năng rau rừng Lâm Đồng

VĂN VIỆT
Một nhóm nghiên cứu của Khoa Sinh học, Trường Đại học Đà Lạt vừa hoàn thành chuyến “du khảo” hơn 2 năm vào những cánh rừng của 10 huyện trong tỉnh Lâm Đồng, đã tuyển chọn 21/126 loài rau rừng có triển vọng để phân tích dinh dưỡng và thử nghiệm nhân giống, kết quả đã “bình tuyển” 9 loài rau rừng có giá trị cao để từng bước chuyển giao sản xuất đại trà.

Lâm Đồng có độ che phủ rừng hơn 60% với khoảng hơn 3.000 loài thực vật bậc cao. Sống gắn bó với rừng từ lâu đời, cộng đồng bà con dân tộc thiểu số Lâm Đồng đã “nhận diện” khá nhiều loài rau rừng an toàn để thu hái làm thức ăn mỗi ngày, nhưng chưa được đầu tư những dự án nghiên cứu khoa học tập trung để nhân giống sản xuất, nâng cao giá trị sử dụng trên thị trường. Từ đầu mùa mưa năm 2011 đến nay, triển khai đề tài khoa học: “Nghiên cứu tuyển chọn và xây dựng các mô hình trồng một số loài rau rừng có giá trị tại Lâm Đồng”, nhóm nghiên cứu của thạc sĩ Lương Văn Dũng, Khoa Sinh học, Trường Đại học Đà Lạt đã ghi nhận những đặc điểm sinh thái khác biệt của 9 loài rau rừng có giá trị cao.
Theo đó, rau cần dại phân bổ ở độ cao từ 200m đến 1800m, cây cao từ 20- 30cm, sinh trưởng ở các khu vực đất ẩm, đón nhiều ánh sáng, nở hoa màu trắng từ tháng 5 đến tháng 6 hàng năm. Cây dưa núi mọc nhiều trên đất sau nương rẫy ở các địa bàn Đức Trọng, Đơn Dương, Di Linh, Bảo Lâm. Rau lá bép mọc thành từng bụi cao từ 1,5- 3m, phân bổ dưới tán rừng hỗn giao, rừng lá rộng thường xanh thuộc các khu vực Đức Trọng, Lâm Hà, Đam Rông, Di Linh, Bảo Lâm, Đạ Huoai, Đạ Tẻh, Cát Tiên.  Cây lạc tiên có hình dạng dây leo, thân cỏ, trái có hình quả cầu, được thu hoạch vào tháng 5 và tháng 6 hàng năm. Cây lỗ bình, loài cây cỏ nhỏ, cao từ 5- 30cm, thường mọc dọc theo khe suối ở ở các huyện Lạc Dương, Di Linh, Đạ Huoai. Rau dớn cao 15cm, là loài rau dương xỉ, sinh trưởng trên các vùng đất nhiều chất mùn thuộc 10 huyện trong tỉnh Lâm Đồng. Sâm đu đủ cao 9m, là loài cây ưa bóng mát, phát triển thành từng quần thể từ 50- 60 cây, cho trái vào tháng 6 hàng năm. Cây ráy thon sinh trưởng dưới tán rừng lá rộng ở Đức Trọng, Đơn Dương, Di Linh, Bảo Lâm, Đạ Huoai, Đạ Tẻh, Cát Tiên. Cây sơn địch là dạng dây leo bằng thân quấn, sinh trưởng khá nhiều vào mùa mưa ở các khu vực xã Tà Năng, Đức Trọng và xã Hòa Bắc, Di Linh.
Kết quả đã nghiên cứu nhân giống bằng 4 phương pháp gồm: giâm hom đạt tỷ lệ sống từ 50% (dưa núi) đến 70% (sơn địch) và 90- 95% ( sâm đu đủ, cần dại, ráy thon, rau dớn và lỗ bình); chiết cành đạt tỷ lệ sống 40% ( lá bép); chiết đốt thân cây đạt tỷ lệ sống 80% (dưa núi); gieo hạt đạt tỷ lệ sống từ 40% (dưa núi ) đến 60% (lạc tiên). Tiếp theo với quy trình thâm canh trong nhà có mái che ( cần dại, lỗ bình, ráy thon) và thâm canh ngoài trời ( sâm đu đủ, rau dớn, dưa núi, lạc tiên, sơn địch) cho thấy: Rau sơn địch có thể thu hoạch lá non từ 2,5 - 3 tháng sau khi trồng; sâm đu đủ thu hoạch trái 2 lần sau 1 năm trồng; ráy thon trồng 1- 1,5 tháng thu hoạch một tuần một lần; rau dớn thu hoạch 1- 2 tuần/lần sau khi trồng; lạc tiên, cần dại, lỗ bình sau 2 tháng trồng sẽ thu hoạch lá và ngọn; dưa núi thu hoạch sau 3 tháng trồng. Riêng cây lá bép đang tiếp tục nghiên cứu vì đưa vào trồng trên đất nông nghiệp phát triển rất chậm trong đợt thực nghiệm này.
Quy trình canh tác 9 loài rau rừng Lâm Đồng có giá trị nêu trên được triển khai với 4 mô hình ở các vùng sinh thái khác nhau ở Lạc Dương, Đức Trọng, Di Linh và Đạ Huoai; 1 mô hình đối chứng ở Đà Lạt, mỗi mô hình có diện tích từ 500m2 – 1.000m2; đặc biệt với 1 mô hình chuyển giao, nhân rộng tại Công ty TNHH Cây thuốc Việt, Lâm Hà trên diện tích 1.000m2 nhà lưới, nhóm nghiên cứu đã thực nghiệm 2 cây rau rừng khá thành công. Theo đó, rau cần dại của Lâm Đồng được trồng 30 ngàn cây giống, đạt sản lượng 3,5kg/m2; cây bầu đất đưa về từ Gia Lai và Đak Lak trồng 20 ngàn cây giống, đạt sản lượng 1,7kg/m2. Hiện tại rau bầu đất chưa ghi nhận phân bổ ở vùng rừng Lâm Đồng, nhưng các nhà hàng ở Đà Lạt đang thu mua với giá khoảng 65 ngàn đồng/kg để chế biến các món ăn đặc sản rau rừng Tây Nguyên.
Theo PGS, TS Lê Xuân Thám, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Lâm Đồng, tiềm năng rau rừng của Lâm Đồng khá đa dạng và phong phú, trước mắt sẽ đưa 9 giống rau giá trị cao vừa có kết quả khảo sát, thực nghiệm của Khoa Sinh học, Trường Đại học Đà Lạt về Trung tâm Ứng dụng khoa học và công nghệ của Sở để bảo tồn nguồn gien. Đồng thời kiến nghị các cơ quan chức năng Lâm Đồng triển khai các giải pháp khoanh vùng để chăm sóc, bảo vệ, xúc tiến việc tái sinh tự nhiên đối với 9 loài rau rừng đã “bình tuyển” nói riêng và nói chung đối với 126 loài rau rừng đã được thu thập hơn 2 năm qua./.  Tháng 8/2013