Ghi chép VĂN VIỆT
Trong hành trình chuyển đổi nông nghiệp toàn diện, hiện đại và bền vững, dâu tằm không chỉ nâng cao vị thế mới của cây trồng truyền thống, mà ngày càng phát huy chức năng “lá phổi xanh” trên nhiều vùng sinh thái của tỉnh Lâm Đồng, tiếp tục mở hướng đi kép gia tăng giá trị kinh tế và cân bằng hệ sinh thái môi trường.
Cây
dâu 2 mùa mưa, nắng
Làng nghề dâu tằm thôn Xuân Thượng, xã Đạ Tẻh 2 bước vào mùa khô năm 2026 với nhiệt độ lập đỉnh lên đến 32 độ C, đòi hỏi người nông dân phải triển khai các kinh nghiệm và kỹ thuật sản xuất, chăn nuôi thích ứng, đảm bảo năng suất, chất lượng lá dâu và sản phẩm kén thu hoạch bán ra được giá thị trường. Theo đó các luống dâu được kéo dài các giờ tưới phun mưa tự động tiết kiệm nước để tăng khả năng điều hòa khí hậu của “lá phổi xanh”, đồng thời tiến hành “gặt hái” cành lá xanh tươi theo hình thức cuốn chiếu cho tằm con giống, tằm trưởng thành ăn đủ hàm lượng dinh dưỡng mỗi ngày.
Nông hộ Phạm Văn Tuấn tuổi ngưỡng thất thập bày tỏ: “Hộ gia đình chúng tôi cán bộ hưu trí có 1 ha trồng cây hoa màu thu nhập thấp chuyển sang trồng cây dâu tằm giống mới, đạt sản lượng lá vượt trội, sinh trưởng quanh năm tươi tốt. Trước đây nuôi tằm hàng ngày phải ra vườn nhiều lần hái lá dâu nén chặt trong từng bao tải, nay chỉ cắt cành gom từng bó, nhờ đó còn tái tạo nhanh chóng cành lá mới phát triển với số lượng nhiều hơn để tăng độ phủ xanh trên đồng đất trong vùng…”Đến nay, khu vườn dâu 1 ha của ông Tuấn thực hành phần lớn quy trình chăm sóc 3 không (không phân bón hóa học, không thuốc bảo vệ thực vật và không thuốc diệt cỏ), kết quả lá dâu thức ăn của con tằm khá an toàn. Đặc biệt trong căn phòng điều hòa nhiệt độ với diện tích 100m2, mỗi tháng nuôi khoảng 3 hộp tằm, thu về 130- 150 kg kén bán được giá và hết nhanh ra thị trường.
Tương tự nông hộ
Nguyễn Ngọc Thế (sinh năm 1980) ở cùng thôn Xuân Thượng, xã Đạ Tẻh 2 luôn giữ ổn
định diện tích vườn dâu 1 ha trong hơn 10 năm qua, trong đó đã chuyển đổi các
giống dâu mới đạt hiệu quả kinh tế tối ưu nhất và độ phủ xanh môi trường cao nhất.
Để tăng thêm giá trị sinh thái của “lá phổi xanh” dâu tằm, khu vườn ông Thế
đang phân bổ cây che bóng xen canh như sầu riêng, nhãn, bơ, măng cụt chuẩn bị
bước vào thời kỳ kinh doanh. Ông Thế thổ lộ: “ Giữa khu vườn cây dâu tằm với
các loại cây ăn trái phát tán rộng lớn, hộ gia đình chúng tôi xây dựng căn nhà
lạnh, nền xi măng diện tích 100m2 nuôi tằm thu kén hàng tháng 100 kg
trở lên. So với cách nuôi tằm trước đây trên nong tre và dưới nền đất phụ thuộc
vào nhiệt độ ngoài trời biến đổi thất thường, con tằm nuôi trong phòng lạnh hiện
nay đạt năng suất kén tăng hơn 20%. Hơn nữa nhờ nguồn giống cây dâu mới kháng bệnh
hiệu quả, năng suất cao, khi cắt cành lá cho tằm ăn hàng ngày đã giảm khá nhiều
ngày công lao động…”
Ông Phạm Thành Lâm (sinh năm 1979), Giám đốc Hợp tác xã (HTX) Sản xuất và Dịch vụ dâu tằm Đạ Pal nhận định, thời tiết lý tưởng nhất để chăm sóc cây dâu, nuôi tằm trong làng nghề dâu tằm Xuân Thượng, xã Đạ Tẻh 2 từ 26- 28 độ C trong ngày, nằm trong khoảng thời gian từ tháng 10 năm trước đến hết tháng 3 năm sau. Còn lại không chỉ có mùa khô nêu trên mà còn mùa mưa cao điểm từ tháng 8 đến tháng 9 trong năm, nông dân luôn chủ động thoát nước kịp thời, áp dụng các biện pháp canh tác sinh học để giữ “lá phổi xanh” dâu tằm khỏe mạnh, cắt cành lá dâu đúng thời điểm khô ráo, đạt chuẩn sạch giúp cho tằm ăn hấp thu nhanh, kéo sợi kén đạt chất lượng ngang bằng với con tằm nuôi trong biên độ nhiệt độ lý tưởng trên dưới 6 tháng trong năm nói trên.
Canh tác tác
dâu tằm thuận theo thiên nhiên, HTX Sản xuất và Dịch vụ dâu tằm Đạ Pal đã tập hợp
gần 20 nông hộ thành viên chuyển đổi xanh liên tục trên diện tích hơn 30 ha kể
từ khi thành lập HTX năm 2018 đến nay. Nguyên thủy những diện tích đất cây dâu
này, hơn 30 năm trở về trước chỉ độc canh cây lúa rẫy một năm 1-2 vụ, thu nhập
không đáng kể. Để tạo sinh kế ổn định cho nhà nông, ngành nông nghiệp địa
phương đã hỗ trợ chuyển đổi nghề trồng dâu nuôi tằm những năm sau đó. Qua hành
trình dài, từng nhà nông đã quây quần sản xuất theo mô hình HTX, thay đổi giống
cây dâu, con tằm có giá trị kinh tế hơn hẳn qua từng năm, góp phần kiến tạo “lá
phổi xanh” trong tổng diện tích làng nghề dâu tằm thôn Xuân Phong, xã Đạ Pal
cũ, nay là xã thôn Xuân Thượng, xã Đạ Tẻh 2 ước khoảng hơn 130 ha…
“Lá phổi xanh” hàng trăm hecta
Giám đốc HTX Sản xuất và Dịch vụ dâu tằm Đạ Pal Phạm Thành Lâm đề xuất ngành chức năng sớm lập quy hoạch mở rộng vùng chuyên canh trồng dâu nuôi tằm theo tiêu chuẩn nông nghiệp xanh, trong đó bố trí những tấm lá chắn bằng những hàng cây lâm nghiệp, các loại cây chắn gió đa mục đích khác để “thanh lọc” các chất vô cơ phát tán từ những vùng nông nghiệp liền kề. Cùng định hướng này ở giai đoạn kiến tạo, Giám đốc HTX Dâu tằm tơ K’rông Nô Vũ Chí Quỳnh đang tập hợp nông hộ thành viên trong xã K’rông Nô tiếp cận quy trình khoa học công nghệ trồng dâu nuôi tằm để tiếp bước, vươn mình trong hành trình dài phía trước. Nhưng điểm xuất phát của Giám đốc Vũ Chí Quỳnh từ hơn 5 năm về trước khi đang làm thương nhân thu mua nông sản trên địa bàn trong và ngoài xã K’rông Nô, tỉnh Lâm Đồng ngày nay. Lúc đó ông Quỳnh phát hiện trên những đồng đất đá núi lửa, rải rác những diện tích cây dâu sinh trưởng xanh tốt, trong khi các loại cây hoa màu khác được canh tác tập trung quy mô lớn hơn. Xét giá trị thu nhập thì cây hoa màu thấp hơn cây dâu. Nhưng cây dâu chưa phát triển tương xứng với lợi thế, tiềm năng vì nguồn giống và giải pháp sản xuất, chăn nuôi vẫn còn “bỏ lại phía sau”.
Bởi vậy ông Quỳnh
tìm đường “thọ giáo” các chuyên gia, nhà nông “dạn dày” kinh nghiệm về trồng
dâu, nuôi tằm trong tỉnh đưa về chuyển đổi xanh thực nghiệm trên diện tích ban
đầu 1ha. Vừa làm vừa đánh giá rút kinh nghiệm đến 5 năm sau, ông Quỳnh chuyển đổi
trồng cây dâu cao sản giống mới trên tổng diện tích 5ha trên đất đá núi lửa,
nuôi tằm trong nhà lạnh 150m2, mỗi năm nuôi 16 hộp tằm, năng suất
trung bình 70 kg kén/hộp. Hiện tại đây là mô hình điểm chuyển giao cho 30 thành
viên HTX Dâu tằm tơ K’rông Nô áp dụng phù hợp trên tổng diện tích hơn 70 ha đất
đá núi lửa trồng dâu nuôi tằm. Ông Quỳnh phấn khởi: “Canh tác theo quy trình
xanh, sạch theo tiêu chuẩn hữu cơ, cây dâu giống mới bám rễ hấp thu nguồn nước
ngầm trong lành, phát tán rộng lớn che bóng mát cho môi trường cảnh quan nông
nghiệp trong xã K’rông Nô. Triển vọng HTX tiếp tục chuyển đổi xanh diện tích trồng
dâu nuôi tằm lên đến vài trăm hecta trong 3 năm tới… ”
Với kỹ sư nông nghiệp Nguyễn Ngọc Tấn, thành viên Hội đồng Khoa học của Liên hiệp HTX Dâu tằm tơ và Du lịch sinh thái Việt Nam nhận định rằng, quy trình chăm sóc bằng phân hữu cơ, tận dụng nguồn phụ phẩm tại chỗ, những cánh đồng dâu tằm trong tỉnh sinh trưởng quanh năm phát tán lá dày, giúp hấp thụ vượt trội khí CO₂, cung cấp oxy điều hòa hệ sinh thái môi trường cân bằng, giảm tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu trong vùng…
THÁNG 5.2026
